แต้วแล้วท้องดำ…จะกลับมา

ประเทศไทยใจเดียว คมฉาน ตะวันฉาย...เรื่อง/ภาพ kokkram@hotmail.com แต้วแล้วท้องดำ...จะกลับมา ในฐานะของคนดูนกคนหนึ่ง ข่าวคราวการเจอ “ตัว”ของแต้วแล้วท้องดำตัวเมีย ที่ป่าลุ่มต่ำของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางคราม จ.กระบี่ เมื่อวันที่ ๑๓ เมษายน ๒๕๕๙ นั้น ย่อมเป็นข่าวดีอย่างยิ่งในวงการดูนกและวงการอนุรักษ์สัตว์ป่า การที่เราไม่ได้ข่าวคราวการพบเห็นนกแต้วแล้วท้องดำที่นั่นมาเป็นเวลา ๔-๕ ปี ทำให้เราเตรียมทำใจแล้วว่า แต้วแล้วท้องดำคงสูญพันธุ์ไปจากป่าเมืองไทยแล้ว ครั้นเมื่อได้พบเห็นตัวเป็นๆ จึงย่อมดีใจเป็นธรรมดา
ป่าลุ่มต่ำเขาประ-บางคราม เห็นสระมรกตโดดเด่นกลางป่า ป่าลุ่มต่ำเขาประ-บางคราม เห็นสระมรกตโดดเด่นกลางป่า


นกแค่ชนิดเดียวทำไมถึงสำคัญนักหนา? จริงๆ จะนก จะพืชพันธุ์ จะสัตว์อะไรก็ตามไม่สมควรที่จะต้องสูญหายไปจากโลกใบนี้ ยิ่งด้วยจากการกระทำของมนุษย์ด้วยแล้วยิ่งไม่ควร ระบบนิเวศนั้นยิ่งใหญ่เกินกว่าที่เราจะเข้าใจ แต่ล้วนเกี่ยวพันและส่งผลกระทบต่อกันทั้งสิ้นถ้าแม้นมีสิ่งใดสิ่งหนึ่งหายไป สถานภาพของนกชนิดนี้ถือว่าเสี่ยงต่อภาวะใกล้สูญพันธุ์ ในแวดวงดูนก แต้วแล้วถือเป็นนกที่ศัพท์คนดูนกเรียก “นกแพง” ชนิดหนึ่ง คือหาดูยากในตระกูลแต้วแล้ว ที่ว่าท้องดำก็เป็นไปตามลักษณะเด่นของแต้วแล้วชนิดนี้ที่ตัวผู้จะมีช่วงอกไล่ลงไปถึงก้นจะเป็นปื้นสีดำ ท้ายทอยเป็นสีฟ้าสด ในขณะที่แต้วแล้วอื่นๆอย่างแต้วแล้วธรรมดานั้นพบเห็นได้ไม่ยาก
ลักษณะป่าพรุของเขาประ-บางคราม ลักษณะป่าพรุของเขาประ-บางคราม


เมื่อ ๔-๕ ปีก่อน ผมก็บ้าตามพรรคพวกไปดูแต้วแล้วอกเขียวที่พุทธมลฑล แม้จะเป็นนกประจำถิ่น แต่สถานภาพมันคือ...”หายาก” พอมีคนพบใกล้กรุงเทพ การแห่กันไปดูนกนี้ถึงขนาดที่เรียกว่าพุทธมลฑลแทบแตก บางครั้งผมก็ไปดู “นกหมาย” (ไปดูตามหมายที่พบเจอเช่นทำรัง ป้อนเหยื่อ กกไข่) ผมตามไปดูแต้วแล้วสีน้ำเงินที่ศรีพังงา ไปดูที่แก่งกระจานก็ไม่เจอ จะเห็นว่าแต้วแล้วชนิดอื่น ยังหาดูได้บ้าง แต่สำหรับแต้วแล้วท้องดำ ในบ้านเราเจอที่เขานอจู้จี้ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางครามที่กระบี่ที่เดียว อีกแห่งที่พบเจอคือบริเวณป่ารอยต่อระหว่างไทยและพม่า ที่เรียกว่าป่า”เทนนิสเซริม” เพียง ๒ พื้นที่ในโลกเท่านั้นที่พบเห็นนกชนิดนี้ สภาพพื้นที่ป่าที่ลุ่มต่ำ ออกกึ่งๆป่าพรุ เพราะหาไส้เดือนกินง่าย มักเห็นเขาทำรังตามง่ามหวาย กอระกำ เรารู้กันมานานแล้วว่าที่เขาประ-บางครามมีแต้วแล้วท้องดำ นักดูนกหลายต่อหลายคนทั้งไทยทั้งเทศ ยอมทุ่มเงินเป็นหมื่นเพื่อจ้างคนในพื้นที่พาไปดูให้เห็นกับตา ก่อนหน้านี้คงจะมีมาก แต่ตอนที่ผมเริ่มเข้ามาดูนก แต้วแล้วท้องดำก็อยู่ในภาวะเสี่ยงที่จะสูญพันธุ์แล้ว ตัวเร่งที่ทำให้นกชนิดนี่สูญพันธุ์เร็วขึ้นคือพื้นที่อยู่อาศัยของมันถูกบุกรุก ทำเป็นที่ทำกิน ปลูกปาล์มน้ำมัน ยางพารา(ยิ่งป่าเทนนิสเซริมในพม่าขณะนี้ ยิ่งถูกบุกรุกจนน่ากลัวว่าจะยังมีแต้วแล้วท้องดำเหลืออยู่อีกไหม ?) ทั้งศัตรูโดยธรรมชาติ อัตราการรอดชีวิตของลูกนกที่ต่ำมาก การรบกวนจากมนุษย์ทั้งจากนักท่องเที่ยว คนเก็บหาของป่า ที่อยู่อาศัยถูกทำลาย ฯลฯ ทำให้การพบเจอนกชนิดนี้ในพื้นที่ลดลงเรื่อยๆ
ระแก้ว ในเส้นทางไปสระมรกต ระแก้ว ในเส้นทางไปสระมรกต


ก่อนหน้านี้มีการนำลูกนกในรังที่แม่ทิ้งเพราะถูกรบกวนไปอนุบาลไว้ ๓ ตัว ที่สถานีวิจัยสัตว์ป่าคลองแสง สุราษฎร์ธานี เป็นตัวผู้ทั้งหมด พอโตขึ้นมา ๒ ตัวตายด้วยหลายมูลเหตุ เลยเหลือตัวผู้แค่ตัวเดียว และปี ๕๒ ก็มีการพบเจอลูกนกในรัง ๔ ตัว ๒ ตัวถูกงูเอาไปกินจากในรัง นักวิจัยที่เฝ้าอยู่จึงต้องเอาอีก ๒ ตัวที่เหลือมาอนุบาล แล้วติดปลอกขา พอโตก็ปล่อยเข้าป่าไป แล้วหลังจากนั้นก็นานมากที่ไม่มีการพบเห็นตัวแต้วแล้วท้องดำอย่างที่บอกแต่ต้น แต่ได้ยินเสียงซึ่งนักดูนกก็จะรู้ว่าทั้งแซงแซงหางบ่วงใหญ่เอย กางเขนดงเอย พวกนี้เลียนเสียงเก่ง พอไม่เห็นตัวก็ไม่กล้าฟันธงว่ายังมีในป่าที่นี่ แต่พอวันที่ ๑๓ เม.ย.๕๙ นี่เองที่ทั้งเห็นตัว ทั้งถ่ายรูปมาได้ทั้งภาพนิ่งและภาพเคลื่อนไหว นั่นเองจึงเป็นความหวังว่า การจะจับคู่โดยนำตัวผู้มาจากสถานีวิจัยฯคลองแสง มาให้พบกับตัวเมียที่เขาประ-บางครามเพื่อให้ผสมพันธุ์กันจึงเริ่มมีความหวัง โดยเขามาสร้างกรงล้อมป่าพื้นที่นับสิบตารางเมตร แล้วเอาตัวผู้มาใส่กรงปรับสภาพให้คุ้นกับป่าที่เขาประ โดยมีนักวิจัยเฝ้าดูพฤติกรรม ตลอด ๒๔ ชม.โดยหวังว่า นกตัวผู้ที่ส่งเสียงร้องเชิญชวนนั้น จะดึงดูดนกตัวเมียที่ได้พบเห็นตัวมาแล้วให้มาเจอะเจอกัน ซึ่งกระบวนการของนักวิจัยเขาจะเป็นอย่างไรคงเป็นรายละเอียดทางเทคนิคของเขาไป
สภาพป่าของเขาประ-บางคราม สภาพป่าของเขาประ-บางคราม


ทุกวันนี้ในพื้นที่เขตฯเขาประ-บางคราม ถือเป็นเขตรักษาพันธุ์ที่เก็บค่าธรรมเนียมได้ในลำดับต้นๆ เพราะแต่ละวันมีนักท่องเที่ยวมากันหลักพันคน เพื่อมาเที่ยวสระมรกต มาดูป่าพรุ พื้นที่ป่าลุ่มต่ำ ก่อนนี้มีการเปิดเส้นทางเข้าไปดูบ่อน้ำผุด ที่เดินจากสระมรกตเข้าไปในป่าลึกเกือบกิโลเมตร เดี๋ยวนี้เขาปิดเส้นทางนี้แล้ว เพื่อเว้นพื้นที่ไว้ให้ธรรมชาติปลอดจากกิจกรรมของมนุษย์ จำกัดขอบเขตอยู่แค่สระมรกตและเส้นทางศึกษาธรรมชาติเท่านั้น การคงอยู่ของแต้วแล้วท้องดำเกิดเป็น ๒ แนวทางสำหรับคนในพื้นที่ หนึ่งคือการกริ่งเกรงว่ารัฐจะมาเอาพื้นที่ที่บุกรุกคืนมาให้นกอยู่ จึงต้องรีบๆให้นกสูญพันธุ์ไป อีกกระแสคือความภาคภูมิใจที่เป็นพื้นที่ที่มีนกชนิดนี้อยู่เกือบจะที่เดียวในโลก จึงต้องช่วยกันหวงแหนและรักษาอย่างสุดชีวิต การเป็นที่เดียวในโลกย่อมนำมาซึ่งโภคผลอีกหลายอย่างในอนาคตที่จะตามมา
หญิงสาวแสนสวยแต้วแล้วท้องดำ หญิงสาวแสนสวยแต้วแล้วท้องดำ


สำหรับนักวิจัย และเจ้าหน้าที่ ถ้าทุกอย่างเป็นไปตามแผนที่เขาวางกันไว้ คนในพื้นที่ให้ความร่วมมือ การสนับสนุนจากผู้ใหญ่ในกรมอุทยานฯ การตอบสนองจากนกและอุปสรรคธรรมชาติไม่มากจนเกินควบคุม ก็หวังว่าการจับคู่เพื่อให้นกชนิดนี้ผสมพันธุ์ ออกไข่ เพื่อดำรงเผ่าพันธุ์ จะประสบความสำเร็จ สำหรับนักดูนกแบบผม ไม่ได้หวังอะไรมาก ขอเพียงแค่เดินเมื่อได้เดินเล่นไปตามเส้นทางศึกษาธรรมชาติของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางคราม แม้นไม่ได้เห็นตัวขอเพียงได้ยินเสียงร้องเพียงนิดของเขาบ้าง แค่นี้ผมก็ชื่นใจแล้ว ได้แต่หวังว่า ป่าที่ลุ่มต่ำเขาประ-บางคราม จะมีนกแต้วแล้วท้องดำ กลับมาใช้ชีวิตอย่างปกติสุขอีกครั้ง... ............................................................ @เสาร์สวัสดี-กรุงเทพธุรกิจ ๒๘ พ.ค.๒๕๕๙@
สระมรกต แหล่งท่องเที่ยวในลำดับต้นๆชองกระบี่ สระมรกต แหล่งท่องเที่ยวในลำดับต้นๆชองกระบี่


สภาพป่าลุ่มต่ำเขาประ-บางคราม เห็นสวนปาล์มและสวนยางรุกเข้ามาในชายขอบพื้นที่บ้าง สภาพป่าลุ่มต่ำเขาประ-บางคราม เห็นสวนปาล์มและสวนยางรุกเข้ามาในชายขอบพื้นที่บ้าง


แนะนำให้อ่านต่อ